James Surowiecki (2005), İngiliz bilim insanı Francis Galton’ın 1906 yılında İngiltere’de yerel halkın ve çiftçilerin birbirlerinin çiftlik hayvanlarını değerlendirdiği bir panayıra katıldığını belirtir. Galton’ın bu panayıra katılmasının sebebi olarak ise çiftlik hayvanlarına yönelik ‘fiziksel ve zihinsel kalitenin ölçümü’ ile ‘yetiştirme’ konusu hakkında sorularına cevap arama niyeti gösterilmektedir (s. xi). Galton (1907) panayır içerisinde hayvanların gerçekte kaç kilo olduklarına dair katılımcıların tahminlerinin alındığı ve en iyi tahminin de bir ödülü kazandığı bir yarışmaya katıldığını belirtmektedir. 800 kişinin katıldığı bu yarışmada bir öküz üzerinden bu hayvanın ağırlığına dair tahminler istenmiştir. Tahmin edenlerin içerisinde bir yandan hayvanın kilosunun gerçekte kaç olabileceğine dair iyi çıkarımlarda bulunabilecek kasaplar ve çiftçiler yer alırken bir diğer yandan tahmin konusunda uzmanlık gösteremeyecek sıradan insanlar da bulunmaktadır (Galton, 1907). Tahminler sonucunda her bir kişinin belirttiği tahminin ortalaması alındığında, ortalama tahmin, sürpriz bir şekilde hayvanın gerçek kilosuna oldukça yakın bir tahmin ortaya çıkmıştır (Surowiecki, 2005). Galton’ın bu duruma yönelik ilk düşüncesi bunun bir yanlışlık olduğu şeklindeyken farklı bir grup ile benzer türden bir yarışma sonucunda da tekrardan oldukça doğru bir tahminle karşılaşmıştır. Surowiecki ise bu duruma şu şekilde nitelendirmektedir:
‘(…) belirli koşullar altında gruplar dikkate değer biçimde zekidirler ve sıklıkla kendi içlerindeki en akıllı kişiden daha akıllıdırlar. Grupların akıllı olmaları için fevkalade zeki kişiler tarafından kontrol edilmeye ihtiyaçları yoktur. Bir grup içerisindeki kişilerin çoğunluğu özellikle bilgili ve akıl sahibi olmasalar dahi, grup yine de kolektif bir bilge karara erişebilir’ (2005, s. xiii-xiv).
Kalabalıkların bahsi geçen bilge sonuçlara erişebilmesi için Surowiecki (2005)’ye göre (i) ‘fikir çeşitliliği’, (ii) ‘bağımsızlık’, (iii) ‘merkezden yönetilmeme’, (iv) ‘toplanma’ türünden dört farklı karakteri bünyesinde taşıması gerekmektedir (s. 10). Bu dört farklı nitelikten hareketle grup içerisinde herkes farklı düşünebilmeli, gruptaki kişilerin fikirleri birbirilerini etkilememeli, kişiler kendi bilgilerine güvenebilmeli ve son olarak ise gruptaki fikirler bir araya getirilmelidir. Nihayetinde Galton (1907), Vox Populi1 adını verdiği makalesinde daha öncesinde detaylandırılan gözlemine ve bu gözleminin sonuçlarına yer vermekte ve eriştiği sonuçları da şu şekilde değerlendirmektedir: ‘Bana kalırsa, bu sonuçlar, beklediğimizden daha çok bir demokratik tahminin güvenilirliğine itibar kazandırmaktadır’ (s. 451).
Lorenz vd. (2011), hem Galton’ın hem de Surowiecki’nin detaylandırdığı kalabalıkların bilgeliğinin (wisdom of crowd) etkisini sosyal etki ile yan yana getiren bir çalışmaya yürütmüşlerdir. Bu çalışma içerisinde deneysel bir yöntem eşliğinde 144 katılımcı kontrol ve deney grubuna ayrılarak 12’li gruplar eşliğinde katılımcılara tahmin yürütmeleri gereken altı farklı soru yöneltilmiştir. Çalışmanın ilk adımında kontrol grubundaki katılımcılar, sorulara izole bir ortamda sadece kendi bilgilerine referansla yanıt vermeye çalışmışlardır. Sonraki adımda ise deney grubunun katılımcılarına hem diğer yarışmacıların tahminlerine yönelik hem de kendilerinin bir önceki aşamada sergiledikleri performansa dair bilgiler sunularak aynı sorular farklı bir sırayla yöneltilmiştir. Bunun yanında katılımcıların tahminlerini ciddiyet içerisinde yapmalarını teşvik etmek amacıyla katılımcılara tahminlerinin niteliklerine göre belirli bir miktarda maddi ödül fırsatı da sunulmuştur. Araştırmacılar, katılımcıların diğer katılımcıların tahminlerinden etkilendiklerini belirterek sosyal etkinin yapılan tahminleri zayıflattığı ve grup içerisinde yapılan tahminlerin sosyal etkiyle beraber çeşitliliğinin de azaldığını belirtmektedirler. Dolayısıyla ‘sosyal etkinin kalabalıkların bilgeliğini zayıflattığı’ sonucu gün yüzüne çıkmaktadır (s. 9024).
İnsanların bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişimiyle artan oranda diğerlerinin fikirleriyle karşılaştığı bir ortamda kullanıcılarının birbirlerinin paylaşımlarını oylama sistemi üzerinden değerlendirebildikleri bir internet sitesi üzerinden Muchnik vd. (2013)’nin yürüttüğü araştırmada insanların karar alma süreçlerinde sanal ortamda verilen puanlamalarının önemi soruşturulmaktadır. 5 aylık bir sürede site içerisinde yer alan 101.281 kullanıcı yorumu deney ve kontrol grubuna ayrılmıştır.
Deney grubu içerisinde de iki alt başlık üzerinden yorumlara lehinde (up-vote) ve aleyhinde (down-vote) olmak üzere müdahale edilmiştir. Pozitif olarak müdahalede bulunan yorumların beraberinde gelen sosyal etki ile daha çok kişi tarafından görüldüğü ve oylandığı belirtilirken ‘negatif sosyal etkinin kalabalık doğrulaması ile nötrleştiği’ öne sürülmektedir (s. 650).
Kaynakça
- Galton, F. (1907) Vox Populi. Nature, 75, 450-451. https://doi.org/10.1038/075450a0
- Lorenz, J., Rauhut, H., Schweitzer, F., & Helbing, D. (2011). How social influence can undermine the wisdom of crowd effect Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(22), 9020–9025. doi:10.1073/pnas.1008636108
- Muchnik, L., Aral, S., & Taylor, S. J. (2013). Social Influence Bias: A Randomized Experiment. Science, 341(6146), 647–651. doi:10.1126/science.1240466
- Surowiecki, J. (2005). The Wisdom of Crowds. Knopf Doubleday Publishing Group.
- Tr. Halkın sesi↩